Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır? Formül, Tavan ve Örnek Hesap

Kıdem tazminatı, belirli koşullarla iş sözleşmesi sona eren çalışanın her tam çalışma yılı için hak kazandığı ödemedir. Hesabı basit görünür ama üç noktada sık hata yapılır: ücretin hangi kalemleri kapsadığı, yasal tavanın nasıl uygulandığı ve hangi kesintilerin yapıldığı. Bu yazıda üçünü de örnekle netleştiriyoruz.

Kıdem tazminatı formülü

Temel formül şudur:

Kıdem tazminatı = Giydirilmiş brüt günlük ücret × 30 × Çalışılan tam yıl

Yıldan artan aylar ve günler de oranlanarak hesaba katılır. Yani 5 yıl 4 ay çalışan biri 5 yıllık değil, 5,33 yıllık tazminata hak kazanır.

Pratikte hesap şu şekilde yürütülür: aylık giydirilmiş brüt ücret, toplam çalışma süresinin yıl karşılığıyla çarpılır.

"Giydirilmiş brüt ücret" ne demek?

En sık yapılan hata, hesabı çıplak maaş üzerinden yapmaktır. Kıdem tazminatında esas alınan ücret giydirilmiş brüt ücrettir: çıplak brüt maaşa, süreklilik gösteren yan haklar eklenir.

Giydirilmiş ücrete dahil edilen tipik kalemler:

• Yol ve yemek yardımı
• Yakacak, giyim, eğitim yardımı
• Düzenli ödenen ikramiye ve primler
• Lojman ve özel sağlık sigortası gibi ayni yardımların parasal karşılığı

Dahil edilmeyenler ise arızi nitelikteki ödemelerdir: fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, bir defaya mahsus verilen primler.

Yan hakların yıllık toplamı 365'e bölünüp günlük tutara eklenir. Bu adım atlandığında tazminat gerçekte hak edilenin belirgin biçimde altında çıkar.

Kıdem tazminatı tavanı

Kıdem tazminatının bir yıllık tutarına yasal bir üst sınır konur. Ücreti bu tavanın üzerinde olan çalışanlarda hesap, gerçek ücret üzerinden değil tavan tutarı üzerinden yapılır.

Tavan her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Bu yüzden internette bulduğunuz sabit bir rakama güvenmeyin; hesabı yaptığınız döneme ait tutarı kullanmalısınız. Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızda tavan alanı düzenlenebilir bırakıldı, tam da bu yüzden.

Önemli bir ayrıntı: tavan yalnızca kıdem tazminatına uygulanır. İhbar tazminatında tavan yoktur, gerçek ücret esas alınır.

Hangi kesintiler yapılır?

Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; oranı binde 7,59'dur.

Kıdem tazminatından gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Bu, kıdem tazminatını diğer ödemelerden ayıran en önemli özelliktir. İhbar tazminatı ise ücret sayıldığı için hem gelir vergisine hem damga vergisine tabidir.

Örnek hesap

Aylık giydirilmiş brüt ücreti 45.000 TL olan ve 5 yıl 4 ay 12 gün çalışan bir personel için:

1. Toplam süre: (5 × 365) + (4 × 30) + 12 = 1.957 gün → 5,362 yıl
2. Kıdem tazminatı (brüt): 45.000 × 5,362 = 241.290 TL
3. Damga vergisi: 241.290 × 0,00759 = 1.831 TL
4. Kıdem tazminatı (net): 239.459 TL

Ücret tavanın üzerindeyse 2. adımdaki 45.000 yerine tavan tutarı kullanılır.

İhbar tazminatı süreleri

İhbar tazminatı, bildirim sürelerine uyulmadan yapılan fesihlerde ödenir. Süreler 4857 sayılı İş Kanunu'nun 17. maddesinde kıdeme bağlanmıştır:

• 6 aydan az çalışan: 2 hafta
• 6 ay – 1,5 yıl arası: 4 hafta
• 1,5 – 3 yıl arası: 6 hafta
• 3 yıldan fazla: 8 hafta

İhbar tazminatı, bu hafta sayısının haftalık brüt ücretle çarpılmasıyla bulunur.

Kıdem tazminatına kim hak kazanır?

Her ayrılışta tazminat doğmaz. Hak kazanmanın temel koşulu en az 1 yıl çalışmış olmak ve sözleşmenin kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona ermesidir:

• İşveren tarafından haklı sebep dışında fesih
• İşçinin haklı nedenle feshi (ödenmeyen ücret, mobbing, çalışma koşullarında esaslı değişiklik)
• Askerlik, emeklilik veya kadın işçinin evlilik nedeniyle (evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde) feshi
• İşçinin ölümü

Kendi isteğiyle istifa eden çalışan, haklı bir neden gösteremiyorsa kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bu değerlendirme somut olaya bağlıdır ve hukuki görüş gerektirebilir.

Sık sorulanlar

Kıdem tazminatı zamanaşımı ne kadar?
İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıldır.

Kısmi süreli çalışanlar hak kazanır mı?
Evet. Part-time çalışanlar da kıdem tazminatına hak kazanır; hesap, çalışılan süre üzerinden orantılı yapılır.

Tazminat geç ödenirse ne olur?
Kıdem tazminatına, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Gecikme faizi hesaplama aracıyla işleyen tutarı görebilirsiniz.

Hesabı elle yapmak yerine kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz: giydirilmiş brüt ücreti, çalışma süresini ve dönemin tavan tutarını girdiğinizde kıdem, damga vergisi ve ihbar tazminatını birlikte hesaplar.