İnşaat Demiri Ağırlık Hesabı: Formül, Birim Ağırlık Tablosu ve Metraj

Şantiyede demir siparişi metre üzerinden değil, ton üzerinden verilir. Projede ise demirler çap ve boy olarak yazılıdır. Aradaki dönüşümü yapan tek bir formül vardır ve şantiyede herkes bilir — ama nereden geldiğini bilen azdır.

Temel formül

Birim ağırlık (kg/m) = Çap² ÷ 162

Çap milimetre cinsindendir. Ø12 için:

12² ÷ 162 = 144 ÷ 162 = 0,888 kg/m

Daha hassas hesap için bölen 162,28 alınır. Pratikte 162 yeterlidir; fark binde ikinin altındadır.

Formül nereden geliyor?

Ezber değil, türetme. Silindirik bir çubuğun ağırlığı hacim × yoğunluktur:

1. Kesit alanı: π × (çap ÷ 2)² — mm² cinsinden
2. Bir metrelik hacim: kesit alanı × 1000 mm
3. Çelik yoğunluğu: 7.850 kg/m³ = 0,00000785 kg/mm³

Bunları birleştirip sadeleştirdiğinizde:

(π ÷ 4) × d² × 1000 × 0,00000785 = d² ÷ 162,28

Yani 162,28 sabiti, π ve çeliğin yoğunluğundan doğar. Yoğunluğu farklı bir metal için aynı formül geçerli değildir.

Birim ağırlık tablosu

Standart nervürlü betonarme çeliği için:

• Ø8 → 0,395 kg/m
• Ø10 → 0,617 kg/m
• Ø12 → 0,888 kg/m
• Ø14 → 1,208 kg/m
• Ø16 → 1,578 kg/m
• Ø18 → 1,998 kg/m
• Ø20 → 2,466 kg/m
• Ø22 → 2,984 kg/m
• Ø25 → 3,853 kg/m
• Ø28 → 4,834 kg/m
• Ø32 → 6,313 kg/m

Tonaj hesabı

Toplam ağırlık üç değerin çarpımıdır:

Toplam (kg) = Birim ağırlık (kg/m) × Boy (m) × Adet

Örnek: 12 metrelik 150 adet Ø16 demir

1,578 × 12 × 150 = 2.840 kg ≈ 2,84 ton

Farklı çaplar varsa her çap ayrı hesaplanır, sonuçlar toplanır.

Neden gelen demir tartıda farklı çıkıyor?

Şantiyede en çok tartışma yaratan konu budur. Hesapladığınız tonajla kantar fişi çoğu zaman birebir tutmaz — ve bu normaldir.

TS 708 standardı, nervürlü çelik için birim ağırlıkta tolerans tanır:

• İnce çaplarda (Ø8–Ø10): yaklaşık ±%6
• Orta çaplarda (Ø12–Ø16): yaklaşık ±%4,5–5
• Kalın çaplarda (Ø18 ve üzeri): yaklaşık ±%4,5

Yani 2,84 ton hesapladığınız bir sevkiyat 2,71 ile 2,97 ton arasında gelebilir ve standarda uygundur. Eksik tarafta sürekli sapma varsa numune tartımı istemek hakkınızdır.

Metrajda dikkat edilecekler

Hesabı doğru yapmak yetmez; neyi hesapladığınız da önemlidir:

• Bindirme boyları: filiz ve ek boyları projede ayrı gösterilmezse metraja eklenmelidir. Genellikle çapın 40–50 katı alınır.
• Etriye kancaları: her etriyede iki kanca vardır, kanca boyları toplam uzunluğa eklenir.
• Bükümler: pilye ve büküm yapılan demirlerde açılım boyu, düz boydan uzundur.
• Fire: kesim artıkları için genellikle %3–5 pay eklenir.

Bu kalemleri atlayan bir metraj, sahada demir yetmemesiyle sonuçlanır.

Çelik sınıfları

Türkiye'de betonarmede yaygın kullanılanlar:

• B420C (eski adıyla S420): akma dayanımı 420 MPa, deprem yönetmeliğinde süneklik koşullarını sağlar
• B500C: akma dayanımı 500 MPa

Birim ağırlık formülü sınıftan bağımsızdır — ikisi de aynı yoğunlukta çeliktir. Sınıf yalnızca dayanımı belirler.

Sık sorulanlar

Düz demir ile nervürlü demirin ağırlığı aynı mı?
Nominal çap aynıysa evet; nervürler nominal çapa dahil kabul edilir.

1 ton Ø12 demir kaç metre yapar?
1.000 ÷ 0,888 = yaklaşık 1.126 metre. 12 metrelik boylarla yaklaşık 94 adet.

Hasır çelik nasıl hesaplanır?
Hasır çelikte m² başına ağırlık üreticinin katalog değerinden alınır; tel çapı ve göz aralığına göre değişir.

Hesabı hızlıca yapmak için inşaat demiri ağırlık hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Beton döküm miktarını da hesaplamanız gerekiyorsa beton ve harç hesaplama aracına bakın.